"Atalarımızın Zamanında Güneş Kremi mi Vardı?" Diyenlere Çatalhöyük Dersi
Çatalhöyük kazılarında bulunan ezilmiş demir oksit pigmentleri, insanlığın 9.000 yıl önce kurduğu ilk fiziksel fotokoruma bariyerinin kanıtıdır.
Dermatoloji forumlarında veya ürün sunumlarında ne zaman güneşten doğru korunmanın bilimsel temellerinden bahsetsek, arkalardan mutlaka o bilindik, ezberlenmiş ses yükselir: "İyi de kardeşim, atalarımız zamanında güneş koruyucu mu vardı? Onlar kremsiz şapkasız bütün gün dışarıda tarla tapan ekiyordu, hiçbirine bir şey olmuyordu da şimdi mi icat çıktı?" Bu doğrusal mantık, arkeolojik ve antropolojik gerçekler karşısında anında çökmeye mahkumdur. Çünkü insanlık, güneşin o yıkıcı fotokimyasal gücünü binlerce yıl önce, henüz laboratuvarlar yokken bile keşfetmiş ve ona karşı çok akıllıca topikal kalkanlar geliştirmiştir. En net kanıt mı? Buyurun, Çatalhöyük Neolitik yerleşkesine gidelim.
Anadolu’nun en eski medeniyet merkezlerinden biri olan Çatalhöyük’te yürütülen kazılarda, neolitik evlerin zemininde küçük taş kaplar ve bu kapların içinde ezilerek toz haline getirilmiş kırmızımsı-kahverengi pigment kalıntıları saptandı. Biyokimyasal ve mineralojik analizler, bu maddelerin günümüzde bizim modern güneş koruyucularımızda mavi ışık (HEV) ve UV-A dalga boylarını engellemek adına en ön cephede kullandığımız demir oksit mineralleri olduğunu ortaya koydu. O dönemde yaşayan insanlar, ultraviyole radyasyonunun hücresel DNA’yı nasıl mutasyona uğrattığını matematiksel olarak ölçemiyorlardı belki; ancak çıplak gözle yaptıkları ampirik gözlemlere ve doğanın ritmine son derece güveniyorlardı.
Güneşin cildi kavurduğunu, kuruttuğunu ve yıprattığını fark ettiklerinde, toprağın bağrından çıkardıkları bu doğal demir oksit minerallerini yüzlerine ve vücutlarına sürerek insanlık tarihinin ilk fiziksel fotokoruma bariyerini kurdular. Yani güneşten korunmak modern bir pazarlama taktiği olmaktan çok, 9.000 yıl önce Çatalhöyük’te başlamış köklü bir evrimsel adaptasyon mirasıdır. Biz de bugün formüllerimizde aynı demir oksit minerallerini, o kadim mirasın modern bir devamı olarak kullanmaya devam ediyoruz.