Gargantua’nın Eteğinde Güneşlenmek: Interstellar Evreninde Kozmik Radyasyon Analizi
Interstellar’ın kara deliği Gargantua’nın yığılma diskinde UV şiddeti, Dünya’dakinin bir milyon katıdır; oraya SPF 50 ile gitmek imkansızın matematiğidir.
Christopher Nolan’ın sinema tarihine geçen başyapıtı Interstellar filmini izlerken, o devasa, ihtişamlı ve ürkütücü süper kütleli kara delik Gargantua’nın görüntüsü karşısında büyülenmeyen çok az insan vardır. Uzay zamanın büküldüğü, yerçekiminin sınırları zorladığı bu büyüleyici kozmik yapının etrafında gezinirken, bir bilim kurgu fantezisi kuralım: Acaba astronot kıyafetlerimizi çıkarıp, Gargantua’ya bakan en yakın gezegenin sahilinde uzanıp biraz güneşlenmek isteseydik, cildimizi korumak için kaç tüp SPF 50 güneş kremine ihtiyacımız olurdu? İşte astrofizik ve fotobiyoloji laboratuvarından çıkan kısa, net ve oldukça ürkütücü bir bilimsel analiz.
İlk olarak temel bir fizik kuralını netleştirelim: Kara deliğin kendisi, muazzam çekim gücü nedeniyle ışık dahil hiçbir şeyin kaçamadığı mutlak bir karanlıktır, yani ışık yaymaz. Ancak kara deliğin hemen dış çeperinde yer alan ve "yığılma diski" (accretion disk) olarak adlandırılan o devasa gaz ve toz bulutu, yerçekimsel sürtünme enerjisiyle milyarlarca derecelik bir sıcaklığa ulaşır. Bu disk, evrenin görebileceği en muazzam enerji kaynaklarından biridir ve X-ray ışınlarından görünür ışığa, kızılötesinden ultraviyole (UV) radyasyonuna kadar inanılmaz geniş bir spektrumda ölümcül fotonlar saçar.
Rakamlarla konuşmayı seven laboratuvarımız için verileri masaya yatıralım: Dünyamızda, en kavurucu yaz gününde yeryüzüne ulaşan ortalama UV-B radyasyon şiddeti metrekare başına yaklaşık 0,5 ila 5 miliwatt seviyesindedir. Peki, Gargantua’nın o ışıltılı yığılma diskinin çevresinde ölçülen UV şiddeti nedir? Tam 100.000 ila 1.000.000 miliwatt arasındadır; yani dünyadaki en ekstrem güneş radyasyonundan tam bir milyon kat daha fazla! Bu akılalmaz foton bombardımanına bir de atmosfer kalkanının olmaması ve yüksek enerjili kozmik radyasyonun doğrudan devreye girmesi eklenir. Sonuç olarak, "Gargantua’nın yanına gidip plajda bir gece kalır, biraz bronzlaşır döneriz" diye bir plan yaparsanız, gezegene ayak bastığınız ilk mikrosaniyede hücresel DNA ve RNA yapılarınız atomlarına kadar parçalanarak küle dönüşecektir. Bu kozmetik kriz karşısında yeryüzünün en güçlü koruyucuları bile çaresizdir; evrenin bazı köşeleri bilimin kontrol sınırlarının çok ötesindedir.